Beelden

Gesneden houten adelaar op wielen — mechanisch duwspeelgoed, Amerikaans

€ 2250,00

Een bijzonder stuk volkskunst: een grote, met de hand gesneden houten adelaar met beweegbare vleugels, gemonteerd op een smeedijzeren frame met twee spaakwielen en een duwstang. Als het geheel wordt voortgeduwd, slaan de vleugels op en neer.

Het snijwerk
De uitvoering ligt duidelijk boven het gemiddelde voor dit type. Lijf en vleugels zijn over het hele oppervlak van veren voorzien, in diepe en regelmatige inkervingen. De kop is volledig uitgemodelleerd met een gehaakte snavel, ingesneden mondlijn, uitgesneden neusgaten en diep liggende oogkassen. De klauwen zijn rondom bewerkt, tot en met de afzonderlijke schubben en nagels.

Oppervlak en conditie
Op de plek waar de poten in het lichaam zijn gemonteerd is de overgang met gesso opgevuld en glad afgewerkt. Bij andere exemplaren van dit type is daar een naad zichtbaar omdat die overgang nooit is dichtgezet; hier heeft de maker de tijd genomen om het netjes af te werken. In die gesso zit een fijn scheurtje doordat het hout werkt — het heeft geen invloed op de stevigheid of de werking. De buitenzijde toont eerlijke gebruikssporen. De binnenzijden van de vleugels — minder blootgesteld aan licht en handen — hebben hun kleur veel beter behouden, in rood, okergeel en zwart. Naar mijn eigen inschatting is dit de originele beschildering; er is geen laboratoriumonderzoek naar verf of ondergrond gedaan. Het mechaniek is compleet en werkt. Wielen, frame en duwstang zijn aanwezig en functioneren. Er zijn geen breuken, lijmnaden of restauraties.

Onderzoek: wat de veilinghuizen zeggen
Dit stuk is in februari 2026 voorgelegd aan meerdere Amerikaanse partijen. De volledige correspondentie gaat mee met het object.

Sotheby’s New York schreef over de herkomst: “It is our opinion that this is likely an American object”, met de uitdrukkelijke kanttekening dat beoordeling op foto’s beperkt is en dat inspectie ter plaatse tot een ander oordeel kan leiden. Sotheby’s kon het stuk zelf niet aanbieden omdat het onder hun drempelbedrag voor Americana-veilingen valt, en verwees door naar gespecialiseerde huizen. Als referentie leverden zij het veilingrecord van hetzelfde model bij Garth’s Auctioneers (Ohio, 2013), dat daar $9.400 opbracht tegen een schatting van $150–350. Bij dat record staat de kanttekening van de database zelf dat de prijzen in die veiling uitzonderlijk hoog lagen; ik noem het resultaat daarom als context, niet als maatstaf.

Bonhams Skinner (afdeling Americana) beoordeelde het stuk als een passende inbreng voor hun Americana-veiling en gaf een richtschatting van $1.500–2.500. Doyle (New York) bood aan het te veilen met een schatting van $1.000–1.500. Olde Hope Antiques noemde het stuk in uitstekende staat en van goede individuele kwaliteit, maar plaatste een kanttekening bij de Amerikaanse toeschrijving — met de opmerking dat dit type snijwerk niet zijn specialisme is.

De toeschrijving is dus niet sluitend bewezen, en ik presenteer het zoals het is. Wat wel vaststaat: dit type is driemaal opgenomen in Amerikaanse catalogi — bij Garth’s (1901–1920), in een Sotheby’s-catalogus (‘Late 19th or Early 20th Century’) en bij Kahn Fine Antiques, Massachusetts (‘late Victorian’). Alle gedocumenteerde exemplaren doken op in de Amerikaanse markt. Met een spanwijdte van 62 cm is dit bovendien het grootste van de vijf mij bekende gedocumenteerde exemplaren.

Het onderstel
Het smeedijzeren onderstel is volledig handwerk uit het pre-lastijdperk: de velgen zijn uit bandijzer rondgezet en geklonken, de spaken zijn stuk voor stuk in de geboorde naaf gestoken en geborgd met hardsoldeer, en nergens is een lasnaad te vinden. De asgaten in de vorken zijn door jarenlang gebruik ovaal uitgesleten — echte lagerslijtage die niet na te maken is. Enkele boutjes in het onderstel zijn in de gebruiksgeschiedenis vervangen, zoals gebruikelijk bij bespeeld speelgoed.

Wat de koper meekrijgt
Het volledige onderzoeksdossier met detailfoto’s, plus de complete e-mailcorrespondentie met Sotheby’s New York, Bonhams Skinner, Doyle en Olde Hope Antiques, en het veilingrecord van het Garth’s-exemplaar. Bonhams Skinner heeft belangstelling getoond om het stuk in een komende Americana-veiling op te nemen; die correspondentie zit erbij, zodat een koper die route desgewenst zelf kan volgen.

Herkomst	Vermoedelijk Verenigde Staten
Periode	Ca. 1880–1920, volgens drie gepubliceerde catalogusreferenties voor dit type
Materiaal	Gesneden en beschilderd hout, smeedijzer
Afmetingen	Totale lengte incl. duwstang 77 cm · spanwijdte 62 cm · snavel tot staart 40 cm · hoogte 50 cm tot vleugeltop, 31 cm tot bovenkant kop
Mechaniek	Compleet en werkend
Conditie	Gebruikssporen in de verflaag, geen breuken of restauraties
Documentatie	Onderzoeksdossier en correspondentie met vier internationale partijen inbegrepen

Groot en kwetsbaar door de uitstekende vleugels en het mechaniek.

In de mand Bod doen via WhatsApp

Past de prijs net niet? Een serieus bod is welkom — ook per e-mail.

Volg mij ook op Instagram voor nieuwe vondsten: @schievink.antiek