Papier & prenten

Ets ‘Paternostersteeg, Amersfoort’ door Dirk Harting — kunstenaarsproef, gesigneerd

€ 125,00

Een nauw Amersfoorts steegje op een zonnige dag. Links de witgepleisterde geveltjes met luiken, waarvan het voorste huis een houten uitkragende bovenverdieping op een balk heeft; rechts een golvend pannendak dat over de steeg heen buigt, met daaronder een houten schuur en een handkar. In de deuropening van het tweede huis staat een vrouw met een schort, de handen voor de buik, op een stoepje van twee treden. De etsnaald doet hier alles: elke dakpan, elk voegje en elke luikplank staat er los in, en het diepe zwart van de schaduw rechts geeft de steeg zijn benauwde diepte. De druk is in warm bruinzwart, de plaat schoon geveegd: het licht is het onbewerkte papier zelf.

Linksonder met potlood betiteld ‘Paternostersteeg. A’foort. épreuve d’artiste’, rechtsonder met potlood voluit gesigneerd DHarting.

Een verdwenen steeg

De Paternostersteeg, in oude bronnen ook Paternosterstraat, was een smal straatje tussen de Lieve Vrouwestraat en de Breestraat, vlak bij de Onze-Lieve-Vrouwetoren. De naam gaat vermoedelijk terug op de verkoop van paternosters (rozenkransen) en bidprentjes aan pelgrims in de bloeitijd van de Amersfoortse bedevaart, van het midden van de vijftiende tot het midden van de zestiende eeuw. In 1929 werd de hele straat gesloopt om plaats te maken voor de Markthal, die inmiddels ook weer verdwenen is; de gemeentelijke monumentencommissie had nog geadviseerd de huizen te behouden en te restaureren. Harting legde de steeg ruim tien jaar vóór de afbraak vast, gezien vanaf de Breestraat. Foto's uit 1928 in Archief Eemland tonen dezelfde huizen, met het houten uitbouwsel met eigen pannendakje dat ook op de ets staat, en bewoners die net als hier in de deuropening en uit het raam hangen. Museum Flehite in Amersfoort bezit dezelfde ets (inv. 1000-402) en dateert de plaat 1915–1920. Ook W.J. van Dam (ets, 1928), H. von Rupprecht en H.W. Veenendaal (schilderij, eveneens in Museum Flehite) legden het straatje vast, kort voordat het verdween.

De kunstenaar

Dirk Herman Michaël Harting (Salatiga 1884 – Haarlem 1970) groeide op in Amersfoort, waar zijn familie zich na terugkeer uit Nederlands-Indië vestigde, en studeerde van 1904 tot 1910 aan de Rijksakademie te Amsterdam onder Pieter Dupont en August Allebé. Hij was vrijwel uitsluitend graficus en vooral etser; Amersfoort en Amsterdam nemen in zijn oeuvre een centrale plaats in: torens, stegen, grachten, hofjes en poorten. In 1913 kreeg hij de Willink van Collenprijs voor zijn ets van de Grimnessesluis in Amsterdam, in 1918 een zilveren medaille van de stad Utrecht voor zijn ets van de Amersfoortse Onze-Lieve-Vrouwetoren. Hij was lid van Arti et Amicitiae, Pulchri Studio en De Grafische, en doceerde later grafiek aan de Technische Hogeschool Delft. Museum Flehite wijdde hem in 1915 een tentoonstelling van zijn Amersfoortse etsen en in 1964 een eretentoonstelling; zijn werk bevindt zich onder meer in het Rijksprentenkabinet, het Frans Hals Museum, Teylers Museum en het British Museum.

Harting werkte met een bijna fotografische precisie: hij tekende ter plaatse, werkte de tekening in het atelier uit en bracht haar via een spiegel over op de gevernist koperplaat. Figuren zette hij vrijwel nooit in zijn stadsgezichten; het vrouwtje in de deuropening is in zijn werk een zeldzaamheid. Zijn adagium: een ets moest ook werkelijk een prént zijn, geen verkapt schilderij.

Kunstenaarsproef

Een épreuve d’artiste is een afdruk buiten de reguliere oplage, die de etser voor zichzelf hield. Bij Harting is die aantekening op meerdere bladen bekend; hij drukte zijn platen zelf, later op een eigen pers in Heemstede, en onderscheidde daarbij gewone afdrukken op Hollands papier van proefdrukken.

Conditie en lijst

Heldere, gave afdruk met volle zwarten; de plaatrand is rondom scherp zichtbaar. Het papier is warm verkleurd en vertoont links van het beeld een enkel klein vlekje, passend bij de ouderdom. Eenvoudige donkere houten lijst met crèmekleurig passe-partout en glas; de lijst heeft lichte gebruikssporen. Op de achterzijde het etiket van Kunsthandel Weissenbruch, Weissenbruchstraat 126 te Den Haag, en een oude potloodaantekening van een eerdere eigenaar.

Techniek	Ets op papier
Kunstenaar	Dirk Harting (1884–1970)
Voorstelling	Paternostersteeg, Amersfoort (tussen Lieve Vrouwestraat en Breestraat; gesloopt 1929)
Datering	Plaat 1915–1920 (datering Museum Flehite, inv. 1000-402)
Signering	Rechtsonder met potlood voluit gesigneerd ‘DHarting’
Aantekening	Linksonder met potlood betiteld en ‘épreuve d’artiste’ (kunstenaarsproef)
Lijstmaat	31,4 x 23,8 cm
Lijst	Donkere houten lijst met passe-partout en glas
Herkomst	Etiket Kunsthandel Weissenbruch, Den Haag, op de achterzijde
Staat	Heldere, gave afdruk; papier verkleurd met een klein vlekje links van het beeld; lijst met lichte gebruikssporen

Wordt inclusief lijst en glas geleverd. Ophangdraad aanwezig.

In de mand Bod doen via WhatsApp

Past de prijs net niet? Een serieus bod is welkom — ook per e-mail.

Volg mij ook op Instagram voor nieuwe vondsten: @schievink.antiek