Curiosa · Glas, porselein & keramiek

Porseleinen pijpenkop (stummel) met jachttafereel, Duitsland, ca. 1880–1920

€ 25,00

Een porseleinen pijpenkop, in het vak een stummel genoemd. Het woord slaat niet op de vorm maar op dat afgeknotte steelstompje: porselein laat zich door de krimp in de oven niet tot een lange steel bakken, dus kopieerden de Duitse porseleinfabrieken alleen de kop van de Goudse kleipijp en zetten daar een steel van hout of hoorn aan.

Hoe deze pijp werkte

Porselein is niet poreus zoals pijpaarde en neemt het tabaksvocht dus niet op. Een porseleinen pijp wordt onder het roken alleen maar heter en het vocht kan nergens heen. De oplossing was een verticale montage: de kop werd in een vochtreservoir gehangen — de Wassersack — waar het tabaksvocht achterbleef, terwijl de rook via een opgaande steel van weichselhout met hoornen mondstuk zijn weg naar boven vond. Zo bereikte het vocht nooit de mond van de roker. Zo'n complete pijp was al gauw een halve meter lang; wat u hier ziet is het hart ervan.

Het nokje onder aan de steel is de hiel, een rechtstreeks overblijfsel van de Goudse kleipijp. Functioneel had het niets te betekenen, maar het gaf het oog houvast tussen kop en steel en bleef daarom generaties lang aan de stummel eigen.

Het decor

Rondom de kop loopt een jachttafereel: aan de ene zijde een hert dat aan de waterkant staat, aan de andere zijde een jachthond met opgeheven kop tussen groen riet. Het hert is duidelijk het zwakst bewaard — het gewei is nog wel te volgen, maar de romp is vaag geworden en loopt op enkele plekken weg in het porselein. De hond en het riet zijn beter leesbaar gebleven, en de blauwgroene waterpartij loopt nog helder door tot onder aan de steelaanzet. Jachtmotieven waren voor deze pijpen verreweg het meest verkochte onderwerp — de porseleinen pijp was in deze periode geen kunstvoorwerp meer maar een geliefd volksartikel, en de jacht was waar de klant het liefst naar keek.

Vindplaats

Deze kop komt van een oude stort bij Woudsend in Friesland — een dorpsvuilnisbelt van vroeger, waar het huisraad van generaties in de grond is verdwenen. Dat verklaart het uiterlijk van het stuk beter dan gebruik alleen: de aanslag in de ketel is er, maar de bruine en grijsgroene verkleuringen aan de buitenzijde en de aangetaste plekken in het decor zijn typisch voor porselein dat lang in de bodem heeft gelegen.

Conditie

Verkleuringen en aantasting rondom, het decor plaatselijk vervaagd, en een fijn craquelénet over het glazuur. Geen barsten, geen ontbrekende delen, geen lijmreparaties — maar ook geen smetteloos wit porselein.

Wie een gaaf pronkstuk zoekt, is hier verkeerd. Wie een opgegraven object wil met een aanwijsbare vindplaats, koopt precies het goede.

Voorwerp	Pijpenkop (stummel) van een Gesteckpfeife
Materiaal	Porselein
Decor	Jachttafereel rondom: hert aan het water, jachthond in het riet
Herkomst	Duitsland
Datering	Naar mijn inschatting ca. 1880–1920
Staat	Bodemaantasting en verkleuring, decor plaatselijk vervaagd, craquelé in het glazuur. Geen barsten of reparaties
Compleetheid	Losse kop; steel, mondstuk en vochtreservoir ontbreken
Vindplaats	Oude stort bij Woudsend, Friesland

In de mand Bod doen via WhatsApp

Past de prijs net niet? Een serieus bod is welkom — ook per e-mail.

Volg mij ook op Instagram voor nieuwe vondsten: @schievink.antiek